Piękno nieba

Zaćmienia Słońca i Księżyca

Zaćmienia Słońca mają miejsce wówczas kiedy Księżyc ustawi się idealnie na linii Słońce-Ziemia. Średnica Księżyca jest ok. 400x mniejsza od średnicy Słońca. Nasz naturalny satelita jest jednak ok. 400x bliżej od naszej macierzystej gwiazdy, dzięki czemu jest w stanie rzucić całkowity cień na powierzchnię Ziemi. Cień ten nie jest jdnak szeroki, toteż całkowite zacmienie Słońca widoczne jest tylko w ściśle okreslonym obszarze. Dużo większe jest wystapienie zaćmienia częściowego w dowolnym miejscu na Ziemi.

Zaćmienia Księżyca nastepują w momencie kiedy Ziemia znajduje się idealnie na linii Słońce-Księżyc. Moga występować zaćmienia zarówno całkowite jak i częściowe (ewentualnie półcieniowe). Cień Ziemi jest ok. 3x większy od tarczy naszego naturalnego satelity, dlatego też zaćmienia całkowite obserwowane są dosyć często. Poza tym zaćmienia Księżyca są widoczne z całej półkuli w przeciwieństwie do zaćmień Słońca, które obejmują jedynie jej fragment. Pamiętajmy jednak, że zaćmienie Księżyca jest zjawiskiem rzadszym bowiem na każde 3 zaćmienia Słońca przypada średnio 2 zaćmienia Księżyca.

Projekt ten ze względów logistycznych jest najtrudniejszym, który realizuję. Chciałbym podzielić się rzetelnymi obserwacjami zaćmień Słońca i Księżyca. Każda obserwacja zawiera szczegóły zdjęcia, szczegóły lokalizacji oraz datę. Swoje obserwacje opieram zawsze na odpowiednich obliczeniach i przygotowaniach. Wykorzystuje do tego oprogramowanie astronomiczne open-source. Sam projekt skoncentrowany jest głównie na obserwacjach. Z racji swojego ukierunkowania może być przydatny w okresleniu właściwego sposobu fotografowania ziemskiej atmosfery podczas tych zjawisk. W dalszej kolejności także w badaniach oświetlenia ziemskiej atmosfery.

Ludzie zwykle koncentrują się na obserwacjach korony słonecznej albo tarczy Księżyca. Niezwykle rzadko zdarza się, że ktoś zwraca uwagę na zmianę natężenia oświetlenia atmosfery. Dlatego też jestem mocno zainteresowany przebiegiem tych zjawisk. Do obserwacji zaćmień Słońca wykorzystuję także lokalne kamery internetowe. Dokonuję także analiz materiałów filmowych z serwera Youtube. Jako finał projektu wyobrażam sobie diagram przedstawiający możliwości obserwacyjne podczas poszczególnych faz trwania zaćmienia Słońca i Księżyca. Mógłby on być przydatny np. do wyznaczania stanowisk oberwacyjnych w atrakcyjnych miejscach turystycznych. Chcąc stworzyć taki materiał podzieliłem swój projekt na następujące części:
- zmiana natężenia oświetlenia atmosfery i zmiana koloru nieba,
- zmiany natężenia światła słonecznego i zmiana koloru nieba podczas świtu lub zmierzchu (zaćmienia Słońca poniżej horyzontu),
- zachowanie atmosfery podczas całkowitej fazy zaćmienia Słońca,
- modele położenia cienia podczas całkowitego zaćmienia Słońca,
- modele położenia cienia całkowitego w atmosferze (zaćmienie Słońca poniżej horyzontu),
- pomiar natężenia światła podczas fazy częściowej i całkowitej za pomocą fotometru (aplikacja),
- pomiar jasności nieba podczas fazy częściowej i całkowitej,
- zmiana natężenia światła księżycowego, - zmiana natężenia oświetlenia poszczególnych obszarów globu księżycowego,

W związku z realizacją projektu chciałbym także przeprowadzić następujące amatorskie obserwacje (składowe projektu):
- Warunki solarne na Marsie - obserwacja polegająca na pomiarze natężenia światła oraz temperatury podczas częściowego zaćmienia Słońca. Pomiar miałby miejsce dokładnie w okolicach fazy zakrycia 60%, kiedy jasność Słońca jest mniej więcej taka sama jak na powierzchni czerwonej planety. Pomiarom podlegałyby zarówno miejsca insolacji jak i miejsca zacienione w tym także pomieszczenia budynków, itp. Można byłoby się odnieść do skali natężenia oświetlenia, która określa nam przedziały natężenia światła dla różnych prac w rozmaitych warunkach. Pomiar temperatury obejmowałby temperaturę w słońcu i w cieniu (temperatura powietrza).
- Zaćmienie Słońca z powietrza - zestaw obserwacji oparty na analizach zdjęć lotniczych oraz dokumentacji filmowych zamieszczonych na serwerze Youtube. W tych obserwacjach skupiłbym się na rozproszeniu światła w ziemskiej atmosferze.

Największym przedsięwzięciem obserwacyjnym dla obserwatorów z Europy będzie seria zaćmień Słońca w latach 2026-30. W tym czasie zobaczymy aż 4 zaćmienia (2 obrączkowe i 2 całkowite), w tym także drugie najdłuższe zaćmienie całkowite w tym stuleciu! Najdłuższy moment wypadnie wprawdzie na terenie Sahary (6m22s), ale pas zjawiska przebiegać będzie przez południowy skrawek Półwyspu Iberyjskiego wraz z Cieśniną Gibraltarską. To zaćmienie można traktować poniekąd jako najdłuższe w tym stuleciu, ponieważ zaćmienie z 22.07.2009 osiągnęło swoją fazę maksymalną (6m31s) na morzu, a na lądzie ok. 5m39s (okolice Szanghaju). Warto już teraz zacząć interesować się tymi zjawiskami.